Captatieverbod

Wat is een captatieverbod?

Tijdens langere periodes van droogte kan het waterpeil op de waterlopen dalen. Wanneer het water te fel zakt, kan er een verbod komen om water uit de waterloop te onttrekken Dit noemen we een captatieverbod. Enkel de gouverneur kan een captatieverbod instellen of opheffen.

Dit betekent onder andere dat er geen water mag opgepompt worden om velden en tuinen te beregenen. Het captatieverbod geldt niet voor het beperkt capteren van drinkwater voor vee of voor het beperkt capteren van aanmaakwater voor gewasbeschermingsmiddelen. Ook voor hulpdiensten geldt een uitzondering wanneer en voor zover dit noodzakelijk is voor de civiele veiligheid, openbare  orde of volksgezondheid.

Zomer 2018 - overstromingsgebied Jutse Plassen is kurkdroog

Captatieverbod volgens ecologische kwetsbaarheid

De droogte van afgelopen jaren laat zich duidelijk voelen in verscheidene waterlopen in Vlaanderen. De grondwatervoorraden kunnen zich in de winter onvoldoende herstellen. Wanneer er dan lange tijd geen of amper regen valt, dalen de waterpeilen en debieten op de waterlopen snel. 

Waardevolle waterlopen beschermen

Terreinwaarnemingen tonen aan dat de toestand van verscheidene ecologisch kwetsbare en zeer kwetsbare waterlopen achteruitgaat. Een aantal waterlopen dreigen zelfs droog te vallen. Om de schade te beperken staken alle Vlaamse provincies, de Vlaamse Milieumaatschappij, het Agentschap Natuur en Bos en het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek de koppen bij elkaar. Samen werkten ze een kader uit voor het instellen van captatieverboden in ecologisch kwetsbare en zeer kwetsbare waterlopen.

Kwetsbaarheidskaart

Het uitgangspunt van het kader is een kwetsbaarheidskaart. Hierop worden waterlopen ingedeeld in ‘ecologisch zeer kwetsbaar’, ‘ecologisch kwetsbaar’ en ‘ecologisch minder kwetsbaar’. Hoe kwetsbaarder de waterloop, hoe strenger de maatregelen die werden uitgewerkt.

De indeling van waterlopen in deze categorieën gebeurt voornamelijk op basis van de aanwezigheid van beschermde vissoorten. Voor de ‘zeer kwetsbare waterlopen’ is de aanwezigheid van zeldzame soorten zoals beekprik, rivierdonderpad en grote modderkruiper van belang. Voor de ‘kwetsbare waterlopen’ gaat het onder andere om kleine modderkruiper, serpeling, kopvoorn en kwabaal. Het kader maakt ook een onderscheid op basis van het type waterloop. Kleinere waterlopen met een beperkt debiet hebben uiteraard sneller last van de droogte dan grotere waterlopen.

Drempels leiden tot captatieverbod

Vertrekkend vanuit de indeling in ecologische kwetsbaarheid en het type waterloop werden drempels (debiet of waterpeil) bepaald voor het instellen van een captatieverbod. Zakt het water onder die drempels, dan zal de gouverneur op advies van de droogtecommissie een captatieverbod instellen voor (een deel van) het stroomgebied.  

Actuele toestand

Politiebesluit van 18 december 2020

In alle onbevaarbare waterlopen van de provincie Antwerpen heeft het water eindelijk weer het vereiste minimumpeil bereikt. De gouverneur van de provincie Antwerpen, Cathy Berx, heeft daarom besloten om vanaf 18 december 2020 het captatieverbod in te trekken. Dat is uitzonderlijk laat op het jaar.

De algemene toestand van het watersysteem blijft echter zorgwekkend. Er stroomt veel minder water door onze beken dan in december 2019. Ook de waterpeilen van verschillende kleine beken en de grondwaterstand zijn relatief zeer laag voor de tijd van het jaar. De dienst Integraal Waterbeleid zal de toestand op de waterlopen blijven opvolgen. 

Overzicht droogtemaatregelen per provincie

Een overzicht van alle droogtemaatregelen in provincie Antwerpen en in de andere provincies, kun je raadplegen op Vlaanderen.be | 1700.