Captatieverbod

Wat is een captatieverbod?

Tijdens langere periodes van droogte kan het waterpeil op de waterlopen dalen. Wanneer het water te fel zakt, kan er een verbod komen om water uit de waterloop te onttrekken Dit noemen we een captatieverbod. Enkel de gouverneur kan een captatieverbod instellen of opheffen.

Zomer 2018 - extreme droogte in provincie Antwerpen

Captatieverbod volgens ecologische kwetsbaarheid

De nasleep van de droogte van afgelopen jaren laat zich nog duidelijk voelen in verschillende waterlopen in Vlaanderen. De grondwatervoorraden hebben zich afgelopen winter onvoldoende kunnen herstellen. Wanneer er dan lange tijd geen of amper regen valt, dalen de waterpeilen en debieten op de waterlopen snel.

Waardevolle waterlopen beschermen

Terreinwaarnemingen tonen aan dat de toestand van verscheidene ecologisch kwetsbare en zeer kwetsbare waterlopen achteruitgaat. Een aantal waterlopen dreigen zelfs droog te vallen. Om de schade te beperken staken alle Vlaamse provincies, de Vlaamse Milieumaatschappij, het Agentschap Natuur en Bos en het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek de koppen bij elkaar. Samen werkten we een kader uit voor het instellen van captatieverboden in ecologisch kwetsbare en zeer kwetsbare waterlopen.

Kwetsbaarheidskaart

Het uitgangspunt van het kader is een kwetsbaarheidskaart. Hierop worden waterlopen ingedeeld in ‘ecologisch zeer kwetsbaar’, ‘ecologisch kwetsbaar’ en ‘ecologisch minder kwetsbaar’. Hoe kwetsbaarder de waterloop, hoe strenger de maatregelen die werden uitgewerkt.

De indeling van waterlopen in deze categorieën gebeurt voornamelijk op basis van de aanwezigheid van beschermde vissoorten. Voor de ‘zeer kwetsbare waterlopen’ is de aanwezigheid van zeldzame soorten zoals beekprik, rivierdonderpad en grote modderkruiper van belang. Voor de ‘kwetsbare waterlopen’ gaat het onder andere om kleine modderkruiper, serpeling, kopvoorn en kwabaal. Het kader maakt ook een onderscheid op basis van het type waterloop. Kleinere waterlopen met een beperkt debiet hebben uiteraard sneller last van de droogte dan grotere waterlopen.

Drempels leiden tot captatieverbod

Vertrekkend vanuit de indeling in ecologische kwetsbaarheid en het type waterloop werden drempels (debiet of waterpeil) bepaald voor het instellen van een captatieverbod. Zakt het water onder die drempels, dan zal de gouverneur op advies van de droogtecommissie een captatieverbod instellen voor (een deel van) het stroomgebied.  

Actuele toestand

De droogtecommissie stelt in haar advies van 19 mei 2020 voor om een captatieverbod in te stellen volgens het kader voor de beoordeling van de ecologische kwetsbaarheid van oppervlaktewater bij droogte (zie hoger). Op basis van dit advies heeft de gouverneur van de provincie Antwerpen, Cathy Berx, besloten om vanaf 21 mei 2020 een captatieverbod in te stellen voor onderstaande stroomgebieden. Het verbod geldt tot de toestand zich terug normaliseert en wordt opgeheven bij politiebesluit.

Het captatieverbod is van toepassing op de gecategoriseerde waterlopen in volgende stroomgebieden:

  • Weerijs (gedeeltelijk)
  • Groot Schijn (gedeeltelijk)
  • Kleine Nete (gedeeltelijk)
  • Mark (gedeeltelijk)
  • Grote Nete (gedeeltelijk)
  • Platte Beek
in deze 6 (gedeeltelijke) stroomgebieden geldt een captatieverbod

Dit betekent onder andere dat er geen water mag opgepompt worden om velden en tuinen te beregenen. Het captatieverbod geldt niet voor het beperkt capteren van drinkwater voor vee of voor het beperkt capteren van aanmaakwater voor gewasbeschermingsmiddelen.

Op de interactieve kaart hieronder kun je de precieze locatie van de afgebakende stroomgebieden zien. Onder de kaart kun je per stroomgebied een gedetailleerde situeringskaart downloaden.