Waterkansenkaarten wijzen land- en tuinbouwers de weg bij droogte of wateroverlast

publish date
02.06.2020

De gebiedscoalitie Aqualitatieve Mechelse Groenteregio ontwikkelde samen met de gemeentebesturen van Duffel, Kontich, Rumst, Sint-Katelijne-Waver, Lier en Putte kaarten die aantonen waar en in welke mate land -en tuinbouwers water nodig hebben. Zo wordt onder meer duidelijk welke gebieden extra kwetsbaar zijn in droge periodes. Op basis van dat materiaal zijn waterkansenkaarten gemaakt, die aantonen waar er opportuniteiten liggen om droogte en overlast aan te pakken. 

brainstormsessie rond waterkansenkaarten ij Primato
Land- en tuinbouwers bekijken waterkansenkaarten

Na een natte periode in februari en begin maart, is het nu al een tijdje extreem droog voor de tijd van het jaar. 2020 wordt nu al gekenmerkt door langdurige droogte. Vooral in het groeiseizoen hebben land- en tuinbouwers grote hoeveelheden water nodig, maar sinds een jaar of vier kost het heel veel moeite om aan dat water te geraken. 


Watervraag linken aan wateraanbod

Het Proefstation voor de Groenteteelt bracht de waterbehoefte maar ook wateroverschotten van de tuinbouwsector in kaart in de gemeenten Duffel, Kontich, Rumst, Sint-Katelijne-Waver, Lier en Putte. Door verschillende weerscenario’s op de modellen los te laten, kunnen de onderzoekers de waterbehoeftes en -overschotten doorheen het jaar inschatten voor de verschillende teelten. Hierbij houden ze rekening met verschillende parameters waaronder bodemtypes en teeltrotaties. Het resultaat? Een zeer gedetailleerd inzicht in de gebieden die kampen met watertekorten of -overschotten.

De waterkansenkaarten zijn ondertussen uitgegroeid tot een belangrijk oriënterend instrument om verschillende partijen rond de tafel te brengen en gericht naar oplossingen te zoeken. In 2019 vond de gebiedscoalitie dankzij de waterkansenkaarten meer dan 20 potentiële oplossingen in de 6 betrokken gemeenten. Vier van deze initiatieven worden momenteel verder uitgewerkt tot demonstratieprojecten in de gemeenten Putte, Lier, Rumst en Sint-Katelijne-Waver.

Hemelwaterplannen van Pidpa

Integraal waterbedrijf Pidpa neemt de waterkansenkaarten mee in de ontwikkeling van hemelwaterplannen. Overtollig regenwater dat op het dak van een bedrijf terechtkomt, kan in principe naar het bassin van een nabijgelegen tomatenkweker geleid worden. Bij het uitwisselen van wateroverschotten moet de waterkwaliteit altijd gegarandeerd bijven. Het hoge detailniveau van de kaarten laat toe heel gericht te bekijken waar de tuinbouwsector geholpen zou kunnen worden. 

Deze waterkansenkaarten zijn een eerste belangrijke stap om de brug te slaan tussen de diverse stakeholders op het terrein om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen en wateroverlast en droogte te bestrijden. Ze verlagen de drempel naar nieuwe maatregelen voor een duurzaam beheer van kostbaar water. 

Nieuwe landbouwvisie provincie Antwerpen

publish date
07.05.2020

De provincie Antwerpen focust in haar landbouwbeleid de komende jaren op 5 strategieën, die uitvoerig beschreven worden in de nieuwe landbouwvisie. De provincie vertaalt deze visie samen met de onderzoekscentra Hooibeekhoeve, Proefbedrijf Pluimveehouderij, Proefcentrum Hoogstraten en Proefstation voor de Groenteteelt elke dag in concrete acties. De 5 strategieën zijn: landbouw als belangrijke schakel in het agrobusinesscomplex, voedselproductie met de consument als buur, landbouwproductie in harmonie met de omgeving, landbouw in de rol van landschapsbouwer en belevingslandbouw die mensen laat proeven van de landbouw. 

Hooibeekhoeve diversifieert in teelten met nieuwe zaaimachine en rotoreg

publish date
22.10.2019

Het Interreg Noord-West Europa-project FABulous Farmers zet landbouwers aan om te werken aan vergroening en biodiversiteit. De extreme weersomstandigheden van de voorbije jaren liggen aan de basis van de keuze om van een monocultuur met voornamelijk mais te evolueren naar een robuustere landbouw met verscheidene teelten. Als praktijk- en voorlichtingscentrum speelt Hooibeekhoeve in Geel een voortrekkersrol bij de verbreding van teelten. Om ook een scala aan andere gewassen, groenbedekkers en vlinderbloemigen te kunnen zaaien, schafte Hooibeekhoeve met steun van de provincie Antwerpen, Vlaanderen en Europa een nieuwe zaaimachine en rotoreg aan.

Zaaibed maken en zaaien in één trek

De keuze voor een combinatie van zaaimachine met rotoreg is na de aanbestedingsprocedure gevallen op een zaaimachine Maschio Aliante Plus en een rotoreg Maschio Dominator DM 3000. De zaaimachine is een pneumatische zaaimachine die ISOBUS-gestuurd is. De dosering is elektrisch aangedreven en er zijn meerdere zaairollen beschikbaar zodat je vlot kan variëren met zaaidichtheden. Verder is de machine uitgerust met 24 zaairijen met dubbele schijven en naloopwieltjes wat ervoor zorgt dat een landbouwer onder alle omstandigheden kan zaaien op een constante diepte.  De combinatie met de rotoreg maakt dat je in 1 werkgang het zaaibed kan maken en ineens ook kan zaaien. De rotoreg en de zaaimachine kunnen ook los van elkaar worden gebruikt in bijvoorbeeld grondbewerkingsproeven. Dankzij financiering via het Interreg Noord-West Europa-project FABulous Farmers kan Hooibeekhoeve deze machines inzetten.

Interreg-project FABulous Farmers

FABulous Farmers is een Europees project dat ontwikkeld werd om landbouwers te ondersteunen in de transitie naar meer agro-ecologisch handelen op hun bedrijf. Het project heeft als doel om landbouwers minder afhankelijk te maken van externe inputs zoals kunstmest en pesticiden, door het gebruik van Functionele AgroBiodiversiteit (FAB) aan te moedigen. Dit is het gericht stimuleren van biodiversiteit in en rond de akker om zo bestuiving, plaag- en ziektebestrijding, bodem- en waterkwaliteit in de percelen te verbeteren. Een voorbeeld hiervan is het aanleggen van bloemenranden die nuttige insecten aantrekken. Maar ook het doorbreken van monocultuur (mais) is een goed voorbeeld. Het heeft een gunstige invloed op de bodemkwaliteit, je krijgt een daling van de onkruiddruk en het levert een meeropbrengst op. De projectmedewerkers van FABulous Farmers gaan met de landbouwers op zoek naar de FAB-mogelijkheden binnen hun bedrijf. Op demonstratie-velden kunnen landbouwers met eigen ogen zien wat de effecten van een bepaalde FAB-maatregel zijn. 

Ga aan de slag met de bodembox

publish date
09.08.2019

De BodemIDee geeft een mooi beeld van de kwaliteiten en werkpunten van je bodem. De vraag is dan hoe je deze werkpunten kan aanpakken en hoeveel dit kost. Daarom werd de Bodembox ontwikkeld. Met behulp van deze tool zie je duidelijk de voor- en nadelen van actie. Je ziet niet enkel het effect op de gelinkte parameter, maar ook op de andere bodemparameters.

Hoe ga je te werk?

Stap 1: vul de bedrijfsspecifieke gegevens in.

Stap 2: vink aan welke maatregel(en) je wil nemen.

Stap 3: maak per gekozen maatregel een verdere keuze uit het menu.

Stap 4: bekijk de resultaten: zowel de kost als het effect op organische stofopbouw wordt weergegeven.

Logo Leven de bodem

Kwaliteit verschillende waterbronnen in kaart gebracht

publish date
09.08.2019

Kwalitatief goed drinkwater heeft een belangrijke invloed op de prestaties van onze landbouwhuisdieren. In de voorbije jaren is er al heel wat onderzoek verricht naar waterkwaliteit en gebruik van verschillende waterbronnen als drinkwater. Binnen het demonstratieproject “Goed drinkwater, het onzichtbare goud op een veeteeltbedrijf” is het de bedoeling deze kennis zoveel mogelijk te verspreiden onder de veehouders en werd daarom de kwaliteit van verschillende waterbronnen onder de loep genomen.  

Het principe ‘meten is weten’ geldt ook voor de kwaliteit van het water dat je gebruikt op je bedrijf. Maar hoe goed of hoe slecht scoort nu de kwaliteit van die waterbron op je bedrijf? Is dit vergelijkbaar met wat er bij collega’s gemeten wordt? Of misschien overweeg je het gebruik van een andere, ‘alternatieve’ waterbron op je bedrijf. Als die er nog niet is, dan is ‘meten is weten’ geen optie. Maar wellicht weet je graag welke waterkwaliteit je dan kan verwachten? Om op deze vragen een antwoord te bieden, hebben we alle drinkwateranalyses die het Inagro labo heeft uitgevoerd tussen 2006 en eind 2018 onder de loep genomen.

Belangrijke parameters

De pH van het water kan sterk variëren naargelang de oorsprong van het water. Deze parameter heeft zowel minimum als maximum richtwaarden, omdat zowel een te lage pH (te zuur; pH<5,5) als te hoge pH (te alkalisch; pH>8,5) allerhande problemen kan geven. Bij een te zure of te alkalische pH zal de wateropname van de dieren dalen, waardoor ze vaak ook minder voeder gaan opnemen. Afhankelijk van de diersoort kan een afwijkende pH spijsverteringsproblemen veroorzaken. Zo kan een te hoge pH (pH > 9) aanleiding geven tot maagproblemen, diarree en moeilijke vertering bij voornamelijk varkens en pluimvee. Ter ondersteuning van de vertering wordt daarom bij jonge kuikens en biggen vaak het drinkwater aangezuurd. Rundvee is dan weer veel gevoeliger voor een lage pH omdat dit de optimale werking van de pens verhindert.

Een te hoge geleidbaarheid van het water (maat voor het zoutgehalte) kan leiden tot verminderde groei, gedaalde productie, diarree, en in het slechtste geval zelfs tot ziekte of sterfte van het vee. Bij een lichte verhoging krijg je een stijging van de wateropname, maar bij hogere gehaltes zullen de dieren weigeren te drinken, wat op zijn beurt zal leiden tot een verminderde voederopname. Rundvee zal eerder meer blijven drinken en dit kan oedeem veroorzaken. Behandeling van water met een hoge geleidbaarheid is moeilijk en heel duur. Een oplossing kan zijn om te mengen met een andere waterbron met een lagere geleidbaarheid.

De totale hardheid van het water wordt voornamelijk bepaald door de aanwezigheid van calcium- en magnesiumionen. Een te hoge hardheid zorgt vooral voor een slechte smaak van het water en verstoppingen van de leidingen (vooral bij het opwarmen van het water), kranen, nippels,… Het kan ook zorgen voor een daling van de werking van antibiotica, additieven of entstoffen. Een te hoge hardheid kan behandeld worden door een ontharder op basis van zoutuitwisseling. Belangrijk is om hierbij rekening te houden met het feit dat door deze manier van ontharden het zoutgehalte van het water zal stijgen.

Naast totale hardheid zorgt ijzer voor belangrijke problemen voor de toepassingen van het water. Een te hoog ijzergehalte in het water, gecombineerd met een pH van het water van meer dan 7, zorgt ervoor dat, wanneer het water met lucht/zuurstof in aanraking komt, het ijzer gaat oxideren en neerslaan. Het geoxideerd ijzer gaat neerslaan en zorgt zo voor verstopping van de leidingen, kranen en nippels. Naast deze vervelende neveneffecten krijgt het water ook een roestkleur en zorgt het voor een zware metaalsmaak. Deze slechte smaak zorgt er voor dat, zeker als er ook nog een verhoogde concentratie aan mangaan terug gevonden wordt, de dieren een verminderde water- en voederopname zullen hebben, die op hun beurt voor groeivermindering en verminderde prestaties zullen zorgen.

Naast deze chemische parameters is ook de bacteriologie van het water heel belangrijk. Enterococcen en E. Coli zijn belangrijke mestbacteriën. De aanwezigheid van deze bacteriën in het water kan wijzen op een besmetting van de waterbron met mest, mestsappen of het instromen van verontreinigd water. Behandeling is mogelijk door middel van chemische ontsmetting of UV-behandeling, maar de oorzaak aanpakken is de eerste en belangrijkste stap.

Waterkwaliteit waterbronnen

Maar hoe zit het nu juist met de waterkwaliteit van de verschillende waterbronnen? De waterstalen die Inagro analyseerde tussen 2006 en 2018, werden gebundeld per waterbron en hiervan werd een overzicht gemaakt. Het aantal geanalyseerde stalen varieerde naargelang de waterbron en de parameters. Zo werden er meest stalen van diep boorputwater (1229 stalen) en steenput- en filterputwater (1383 stalen) geanalyseerd , gevolgd door open putwater. Dit zijn namelijk de waterbronnen die al het langst gebruikt worden. Drainagewater, hemelwater en oppervlaktewater worden recenter als waterbron ingezet op bedrijven en werden daardoor minder geanalyseerd. Bacteriologie wordt ook niet altijd geanalyseerd en Clostridium en Sporen van Sulfiet Reducerende Clostridia (SSRC) wordt pas recent meer geanalyseerd, voornamelijk in het kader van lastenboeken.

In Tabel 1 is door middel van kleurindicaties weergegeven hoeveel waterstalen voldoen aan de richtwaarde voor drinkwater voor pluimvee, varkens of herkauwers voor de belangrijkste parameters:

Uit deze tabel kunnen we o.a leren dat bij diep grondwater (Landeniaanwinning) de geleidbaarheid (EC) in meer dan de helft van de gevallen een probleem is. Bij alle waterbronnen waarbij beïnvloeding van omgeving mogelijk is (alle bronnen behalve de echte grondwaterwinningen) valt het op dat de parameters Enterococcen, Clostridium en SSRC voor meer dan de helft van de stalen boven de richtwaarde komt. Bij diepdrainagewater is de hardheid bij meer dan de helft van de stalen een probleem en is bij gebruik van deze waterbron een behandeling afhankelijk van de toepassing te overwegen. Wil je meer weten over mogelijke behandelingen voor je probleemparameters, dan kan je surfen naar www.watertool.be of contact opnemen met de Inagro-collega’s voor persoonlijk bedrijfsadvies.

Binnen het demonstratieproject “Goed drinkwater, het onzichtbare goud op een veeteeltbedrijf” werd met bovenstaande resultaten een interactieve tabel gemaakt waar je per waterbron de analyses kunt toetsen aan de richtwaarde drinkwater voor een bepaalde diersoort (pluimvee, varkens of herkauwers). Per waterbron wordt naast het aantal stalen bovendien ook voor iedere parameter de gemiddelde gemeten waarden, de minimum en de maximum gemeten waarde weergegeven. Ben je benieuwd naar de resultaten? Welke minima en maxima zijn nu eigenlijk gemeten?

Surf dan naar http://watertool.inagro.be/interface/normen.aspx en ga zelf aan de slag: duidt de waterbron aan waarvan je wil weten hoe de kwaliteit is en koppel dit aan een drinkwater richtwaarde voor varkens, pluimvee of herkauwers.

Deze resultaten kaderen in het demonstratieproject “Goed drinkwater, het onzichtbare goud op een veeteeltbedrijf” waarbij kennisdeling van verschillende onderzoeksresultaten en mogelijke behandelingen centraal staat. Inagro werkt hiervoor samen met de Hooibeekhoeve, Proefbedrijf Pluimveehouderij en het Proef- en Vormingscentrum voor de Landbouw (PVL). Het project wordt gefinancierd door het Departement Landbouw en Visserij. Heb je vragen over je wateranalyse, wil je meer weten over de verschillende parameters en/of heb je vragen welke behandelingen mogelijk zijn voor je water? Surf dan naar www.watertool.be of neem contact op met één van de deelnemende partners.

De Klimaatploeg gaat aan de slag in Antwerpen!

publish date
21.06.2019

De klimaatimpact van een melkveebedrijf inschatten is niet simpel. Deze wordt immers bepaald door heel wat verschillende aspecten van de bedrijfsvoering. Denk aan het energiegebruik, de rantsoensamenstelling, het mestgebruik, het bodemmanagement,… Om toch een totaalbeeld te kunnen vormen hebben Innovatiesteunpunt en Hooibeekhoeve in Antwerpen een Klimaatploeg samengesteld. 

De Klimaatploeg bestaat uit vijf Antwerpse melkveehouders en een aantal experten die elk deskundige zijn in een ander aspect van de melkveehouderij. Samen kan de Klimaatploeg dus wél dat totaaloverzicht schetsen. Door samen te werken kan de ploeg dan ook op zoek gaan naar de gepaste klimaatmaatregelen waardoor de klimaatimpact van een specifiek melkveebedrijf kan dalen.

Om het potentieel van klimaatmaatregelen voor een bepaald bedrijf goed te kunnen inschatten, is het uiteraard belangrijk dat de Klimaatploeg de landbouwbedrijven leert kennen. Daarom bezocht de ploeg de vijf melkveehouders waardoor ze zicht kreeg op de bedrijven en hun bedrijfsvoering. Dit filmpje geeft je een blik achter de schermen tijdens die bezoekdagen.

Adviezen op maat van het bedrijf

Op basis van wat de experten gezien hebben, formuleerden ze elk afzonderlijk en voor elk bedrijf een aantal adviezen waarmee de landbouwer de klimaatimpact van zijn bedrijf kan doen dalen. De Klimaatploeg ging op basis van die adviezen met elkaar in debat tijdens een adviesdag. Het doel van deze dag was om de melkveehouders een goed en volledig klimaatadvies mee te geven, op maat van hun bedrijf en onderbouwd met de expertise van de gehele Klimaatploeg. De debatten van de Klimaatploeg leidden tot een heleboel bedenkingen en nuttige conclusies. De Klimaatploeg leerde veel van elkaar: van de experten, maar zeker ook van de landbouwers!  Die bevindingen zijn natuurlijk  ook voor andere melkveehouders interessant. Daarom bundelen we die kennis later in het project, net als de beleidsaanbevelingen.

Nu de melkveehouders hun advies gekregen hebben, geven we hen even tijd om te herkauwen. Daarna gaan we verder aan de slag en bekijken we wat er effectief op de bedrijven toegepast kan worden! Wordt dus zeker vervolgd!

Volgende van de detaillijst